Próchnica zębów: przyczyny i zapobieganie próchnicy

0- liczba komentarzy

Autor: Redakcja JakaSzczoteczka.pl

23 października 2020

usuwanie próchnicy zabieg u stomatologa

Polska jest jednym z niewielu krajów, w którym nie udało się zatrzymać wzrostu rozwoju próchnicy. Ma ją już 100 % dzieci w wieku 6-7 lat. Sytuacji sprzyja szereg czynników m.in. niewłaściwa dieta zasobna w cukry oraz brak dostatecznej ilości jonów wapnia. Dowiedz się, co jeszcze może decydować o szybszym powstawaniu ubytków i zapoznaj się z informacjami, jak można im zapobiec.

Czym jest próchnica?

Próchnica to nic innego jak patologiczny proces zachodzący w jamie ustnej, który prowadzi do odwapnienia szkliwa, rozpadu twardych tkanek zęba i w związku z tym powstania ubytku. Wpływ na ten proces mają przede wszystkim chorobotwórcze bakterie bytujące w jamie ustnej, które kolonizują się już w pierwszych miesiącach życia dziecka. W szczególności są to bakterie Streptococcus mutans i Streptococcus sobrinus. Szczepy tego gatunku mają zdolność do przylegania do powierzchni szkliwa oraz umiejętność wydzielania takich zewnątrzkomórkowych cukrów (rozpuszczalnych i nierozpuszczalnych), które warunkują utworzenie się płytki nazębnej. Ponadto bakterie te, fermentując cukry, wydzielają szkodliwe kwasy organiczne kumulujące się w płytce nazębnej i w ten sposób obniżają pH, co zapoczątkowuje proces demineralizacji szkliwa. Kiedy już dojdzie do ubytku szkliwa, istotne jest też działanie pałeczek Lactobacillus acidophilus, które powodują dalsze uszczerbki w zębinie.

Co powoduje próchnicę?

Choć różne czynniki mają wpływ na pojawienie się próchnicy, to jednak 3 z nich najbardziej decydują o powstaniu ubytku, jest to:

  • stopień ich zmineralizowania zębów,
  • jakość i ilość śliny
  • oraz zła dieta.

Dobrze zmineralizowany ząb będzie bardziej odporny na działanie próchnicy niż ten z hipomineralizacją szkliwa. Z kolei procesowi demineralizacji, który jest jednym z etapów powstawania ubytku, zapobiega odpowiednia ilość śliny i dostarczane wraz z nią jony wapnia oraz fosforu.

Aby lepiej zobrazować, jak ważną rolę pełni ślina w profilaktyce próchnicy, musimy uświadomić sobie, że w zębie następują po sobie cykliczne etapy demineralizacji i remineralizacji:

  • Demineralizacja zachodzi na skutek rozpuszczenia hydroksyapatytu – czyli uwodnionego fosforanu wapnia, który wchodzi w skład kości zęba i odpowiada za jego wytrzymałość.
  • Z kolei remineralizacja ma miejsce wówczas, gdy zostają odbudowane częściowo rozpuszczone kryształy szkliwa.

Gdy w jamie ustnej wydziela się zbyt mało śliny, do zębów nie mogą dotrzeć niezbędne do remineralizacji jony wapnia oraz fosforu. Powoduje to osłabienie zęba i stworzenie korzystnych warunków do tworzenia w nim ubytków przez bakterie próchnicowe.

Ślina jest też istotnym czynnikiem zapobiegającym próchnicy, gdyż w jej skład, oprócz wody, wchodzą również białka ślinowe, które mają działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze oraz przeciwwirusowe. Dbają one o równowagę w jamie ustnej i ograniczenie w niej stanów zapalnych.

Ostatnim, istotnym czynnikiem sprzyjającym próchnicy jest dieta. A dokładniej – niewłaściwa dieta, zasobna w cukry. Mimo iż mówi się, że najgorsze są cukry proste, to prawda jest taka, że bakterie próchnicowe potrafią metabolizować wszystkie węglowodany ulegające fermentacji, w tym również gotowaną skrobię.

Produktem metabolizmu węglowodanów są wytwarzane przez bakterie kwasy organiczne, w tym silnie niszczący zęby kwas mlekowy. Sama ilość węglowodanów, które są dostarczane wraz z pokarmem, nie jest tak istotna, jak sam fakt, że w ogóle pojawiają się one w jamie ustnej. Każda ich ilość jest metabolizowana przez bakterie i każda z nich może zagrozić szkliwu zębów.

Czy próchnica jest zaraźliwa?

Jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że niemowlęta zarażają się próchnicowymi bakteriami od matek w momencie, gdy te podadzą im oblizany przez siebie smoczek czy np. łyżeczkę, możemy poniekąd stwierdzić, że „próchnica jest zaraźliwa” (aby jednak zaistniała, oprócz bakterii muszą wystąpić też inne czynniki zwiększające podatność zęba na ubytki).

Z tego też powodu wielu stomatologów apeluje, aby bliscy dziecka nie jedli z nim jedną łyżeczką czy widelcem, bo mogą przyspieszyć w ten sposób rozwój zmian próchnicowych u maluchów.

„Okno infekcyjności”, czyli zwiększonej podatności na zarażenie bakteriami Streptococcus mutans i Streptococcus sorbinus obserwuje się przede wszystkim między 19. a 31. miesiącem życia dziecka oraz między 6. a 12. rokiem życia, kiedy wyrzynają się pierwsze stałe zęby.

Jak zapobiegać próchnicy?

Usuwanie płytki nazębnej u stomatologa i przez szczotkowanie

Ze względu na to, że płytka nazębna jest jednym z głównych powodów rozwoju próchnicy, bo na niej kolonizują się bakterie, niezbędnym elementem profilaktyki próchnicy są regularne wizyty u stomatologa i oczyszczanie zębów z nagromadzonej płytki.

Zanim jednak taka płytka utworzy, najpierw na zębach osadza się osad. Można go usunąć samodzielnie podczas szczotkowania, o ile szczotkujemy zęby w prawidłowy sposób i przy użyciu odpowiedniego rodzaju szczoteczki (w ten sposób unikniemy nawarstwiania się płytki). Najbardziej polecane są szczoteczki elektryczne oraz soniczne, gdyż w o wiele dokładniej niż szczoteczki manualne usuwają resztki jedzenia oraz osad nazębny. Ich przewaga nad zwykłymi szczoteczkami jest też taka, że wykonują zarówno ruchy rotacyjne, jak i pulsacyjne, co pozwala precyzyjniej oczyścić każdego zęba po kolei.

Inteligentne szczoteczki nowej generacji połączone są ponadto z kamerką i specjalną aplikacją, która pokazuje nam, gdzie jeszcze powinniśmy domyć zęby.

Modyfikacja diety

Stomatolodzy zwracają uwagę na to, że nie tyle ilość cukru w diecie jest ważna (choć również się liczy, bo pozbawia nas wartości odżywczych), ile zbyt częste jego dostarczanie. Ponieważ w naszej jamie ustnej nieustannie zachodzą procesy demineralizacji i remineralizacji, należy zadbać o to, by czas między posiłkami był wystarczająco długi, by nie były zakłócane przez kwasy organiczne wydzielane przez bakterie.

Kiedy jemy zbyt często, nie robimy przerw między posilaniem się, wówczas cały czas dostarczamy bakteriom pożywki i przyczyniamy się do produkcji przez nich kwasów niszczących szkliwo.

Gdy damy zębom odpocząć i zrobimy przynajmniej 4 godzinne przerwy między posiłkami, a do tego będziemy sięgać np. po gumę do żucia, która zwiększy ilość wydzielanej śliny, a więc wzmocni proces remineralizacji, wtedy zmniejszymy ryzyko rozwoju próchnicy.

Używanie pasty z fluorem

Już nawet niewielka ilość fluoru wzmacnia zęby i powoduje, że proces demineralizacji zostaje zatrzymany. Dlatego używanie pasty z odpowiednią dla wieku ilością fluoru stanowi istotny element profilaktyki próchnicy.

Zapobieganie próchnicy wczesnodziecięcej

Rozwój próchnicy w okresie wczesnodziecięcym wynika z niewłaściwych nawyków higienicznych prowadzonych przez rodziców, a więc: nie oczyszczania jamy ustnej noworodka przed snem, nie czyszczenia zębów mlecznych dzieciom do 8. roku życia (kiedy robią to same zwykle jest to bardzo niedokładne).

Największy błąd robią rodzice, którzy usypiają niemowlęta przez układanie je w łóżeczku z butelką mleka. Dziecko zasypia i przez wiele godzin trzyma w buzi smoczek, na którym znajdują się resztki mleka. Stanowią one doskonałą pożywkę dla bakterii próchnicowych. Próchnica wczesnodziecięca sprzyja rozwojowi choroby w późniejszym okresie życia, dlatego tak ważne jest, aby już od pierwszych dni życia dziecka dbać o higienę jamy ustnej.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

 

Źródła, pomocne w opracowaniu poradnika:

  1. Mantonn, B. K. Drummond, N. Kilpatrick, Próchnica zębów [w: ] Stomatologia dziecięca, pod red. A.A. Cameron, R.P. Widmer, Wrocław 2013, s. 39-52.
  2. E.Pels, I. Tkacz-Ciebiera, Próchnica wczesnego dzieciństwa w odniesieniu do liczebności Streptococcus mutans i Lactobacillus spp. w ślinie, „Nowa Stomatologia” 2017, nr 3, s. 120-128. Dostęp online 06.10.2020: http://www.nstomatologia.pl/wp-content/uploads/2017/10/ns_2017_120-128.pdf.
  3. Próchnica wieku rozwojowego chorobą cywilizacyjną, praca zbiorowa, „Przegląd Epidemiologiczny” 2012, nr 66, s. 705-711. Dostęp online 06.10.2020:
  4. https://www.researchgate.net/profile/Robert_Jablonski/publication/236040701_Dental_caries_of_the_developmental_age_as_a_civilization_disease/links/59bfbb5c458515e9cfd52697/Dental-caries-of-the-developmental-age-as-a-civilization-disease.pdf

Opinie i Recenzje Szczoteczek do zębów

Porady

Pozostałe poradniki związane z dbaniem o zęby:

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *